Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. w Bytomiu

100-LAT ZORGANIZOWANEGO RATOWNICTWA GÓRNICZEGO
W BYTOMIU

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. nawiązuje swoją działalnością do 100-letniej tradycji zorganizowanego ratownictwa górniczego na ziemiach polskich. Przecież to właśnie w Bytomiu, 100 lat temu, powstała jedna z pierwszych w świecie stacja ratownictwa górniczego a funkcjonująca aktualnie w strukturze CSRG S.A., Okręgowa Stacja Ratownictwa Górniczego w Bytomiu do dziś korzysta z istniejących do tej pory budynków pochodzących z okresu wybudowanej w 1908 roku Górnośląskiej Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego.

Działania organizacyjne w ratownictwie górniczym w okręgu górnośląskim odnotowano już w latach siedemdziesiątych XIX wieku. W okresie tym okręg górnośląski znajdował się pod zaborem pruskim. Wraz z ogólnym rozwojem przemysłu, rozwijało się w nim intensywnie górnictwo węglowe.
Ekipy ratownicze organizowały się w kopalniach bądź samorzutnie, bądź powstawały z inspiracji właścicieli kopalń, dla których niebagatelną rolę odgrywała możliwość zminimalizowania strat w przypadku powstania awarii zagrażających zakładowi.
Podobnie jak w innych zagłębiach węglowych, wyraźny rozwój ratownictwa górniczego w okręgu górnośląskim nastąpił dopiero w pierwszych latach XX wieku.

Pierwsze przepisy o ratownictwie górniczym wydano w państwie pruskim w 1900r. a ich wdrażanie zintensyfikowało rozwój służb ratowniczych. Odbywało się to jednak bez wzajemnego powiązania i bez określenia jednolitych zasad wyposażenia drużyn oraz postępowania przy doborze i szkoleniu ratowników.
Modyfikując przepisy, postanowiono, więc podporządkować ratownictwo centralnemu kierownictwu. Szczególnie energicznie problemy te zostały podjęte przez działające w górnictwie niemieckim Brackie Stowarzyszenie Zawodowe (Knappschaftsberufsgenossenschaft), obejmujące całe Niemcy. Stowarzyszenie to utworzone zostało przez przedsiębiorców górniczych po ogłoszeniu w 1894 r. ustawy obowiązującej ich do pokrywania kosztów ubezpieczenia od wypadków w kopalniach. Już w 1906r. stowarzyszenie postawiło sobie m.in zadanie usprawnienia ratownictwa poprzez koordynację zarządzania nim poprzez centralne stacje ratownicze.

Kopalnie węgla w okręgu górnośląskim znalazły się w zasięgu działania VI sekcji Brackiego Stowarzyszenia Zawodowego z siedzibą w Tarnowskich Górach. Decyzję utworzenia ośrodka koordynującego i nadzorującego działalność służb ratowniczych w kopalniach podjęto na posiedzeniu zarządu sekcji VI Stowarzyszenia w dniu 26 czerwca 1906 r. Miało to miejsce już po katastrofie w kopalni „Courriere". Decyzję tą zatwierdzono w formie uchwały na posiedzeniu zarządu Stowarzyszenia w dniu 22 września 1906r. Wtedy też przyjęto projekt budowy ośrodka ratownictwa górniczego, zlokalizowanego w Bytomiu.

Budowę ośrodka, który nazwano Górnośląską Centralną Stacją Ratownictwa Górniczego, rozpoczęto w kwietniu 1907r.
Teren pod budowę stacji odstąpiło Towarzystwo Górnicze „Spadkobiercy G.Gieschego", przy kopalni węgla „Rozbark" (wówczas kopalnia „Heinitz").
Podstawowe zadania jakie określano dla tej placówki to:

- ujednolicenie szkolenia ratowników górniczych,

- ujednolicenie wyposażenia stacji ratownictwa górniczego,

- wprowadzenie nowości technicznych do wyposażenia stacji,

- opracowywanie skutecznych metod przeciwdziałania zagrożeniom naturalnym w górnictwie,

- sprawowanie kontroli nad działalnością i doskonaleniem zawodowym ratowników w kopalniach górnośląskich.

Organizatorem Górnośląskiej CSRG w Bytomiu i jej pierwszym a zarazem wieloletnim dyrektorem, był asesor górniczy inż. E. Woltersdorf z Tarnowskich Gór.

Pierwsze prace umożliwiające podjęcie działalności Stacji zakończono w 1908r. Dalsze prace sprowadzały się do budowy pomieszczeń dla administracji, specjalistycznych laboratoriów oraz sztolni doświadczalnej. Ta ostatnia przeznaczona była głównie do badań materiałów wybuchowych dla potrzeb górnictwa w rejonie działania Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu i Halle.
W związku z oddaniem do użytku sztolni doświadczalnej, nazwę stacji zmieniono na Górnośląską Centralną Stację Ratownictwa Górniczego i Górnośląską Sztolnię Doświadczalną w Bytomiu. W urządzonych laboratoriach fizycznych i chemicznych stacji wykonywano analizy prób powietrza i gazów kopalnianych, aparatów oddechowych, analizy wody, badania paliw i materiałów stosowanych w górnictwie, w tym zwłaszcza materiałów wybuchowych i środków zapalczych. Do obserwacji zjawisk pogodowych i związanych z nimi pomiarów, urządzono stację meteorologiczną wyposażoną w najnowocześniejsze wówczas przyrządy. Urządzono też bibliotekę techniczną, która prenumerowała wychodzące w tym czasie czasopisma fachowe z zakresu górnictwa, ratownictwa górniczego
i medycyny.

W myśl przyjętego regulaminu, bytomska Stacja została zobowiązana również do udzielania pomocy kopalniom w przypadku większych awarii i zagrożeń. Zadanie to zobowiązywało Stację do utrzymywania odpowiedniego wyposażenia potrzebnego w akcjach ratowniczych w kopalniach.
Dla przykładu w 1912r. wyposażenie Stacji stanowiło: 20 aparatów oddechowych roboczych typu Draeger 1904/09, 1 aparat oddechowy roboczy typu Westfalia 1908, 1 aparat nurkowy, 5 kompletów wyposażenia dla ratowników-przewodników, 15 kompletów wyposażenia dla ratowników górniczych, 30 lamp elektrycznych, 1 aparat telefoniczny zamontowany na wózku kopalnianym, 6 przenośnych aparatów telefonicznych, 3 bębny kabla telefonicznego (1500m), 10 zapasowych podwójnych butli tlenowych, 2 aparaty reanimacyjne, prądownica wodna na kółkach, 1 agregat gaśniczy o pojemności 500 litrów CO2, 3 hydronetki, wózek z 500m węża pożarniczego, 8 gaśnic pianowych, 10 gaśnic suchych, 2 walizki wyposażone w narzędzia potrzebne przy wykonywaniu prac ratowniczych, 1 pompa elektryczna do przetłaczania tlenu, 18 butli tlenowych o pojemności 70 1, 20 przenośników na krążkach, 200m płótna wentylacyjnego, 6 noszy, 1 walizka ze środkami opatrunkowymi. Stacja dysponowała też zaprzęgiem konnym. Konserwację i naprawy sprzętu ratowniczego przeprowadzano w odpowiednio wyposażonych warsztatach Stacji. W warsztatach tych opracowano również nowe konstrukcje sprzętu ratowniczego, szczególnie do ochrony dróg oddechowych, oraz wykonywano naprawę aparatów oddechowych, stanowiących wyposażenie kopalń.

We współpracy z zakładami górniczymi oraz z odpowiednimi władzami Stacja prowadziła szkolenie członków kopalnianych drużyn ratowniczych. Do tego celu służyły pomieszczenia wykładowe i ćwiczebne. W Stacji szkolono ratowników górniczych, zastępowych, mechaników sprzętu ratowniczego i kierowników kopalnianych drużyn ratowniczych. Szkolenie prowadzone było w formie kursowej. Organizowano również kursy szkoleniowe z zakresu techniki strzelniczej dla osób dozoru kopalń i robotników zatrudnionych przy robotach strzałowych. Do przeszkolenia na członków drużyn ratowniczych kierowani byli doświadczeni górnicy, spełniający wymogi regulaminu, to jest: wiek 20 do 40 lat, wysoka sprawność fizyczna i psychiczna, oraz odpowiednie kwalifikacje zawodowe (preferowani byli cieśle, górnicy, rębacze, murarze). Obowiązkowi przeszkolenia w zakresie zasad postępowania w czasie akcji ratowniczej podlegały wszystkie osoby dozoru górniczego, włącznie z dyspozytorem kopalni.
Kursy szkoleniowe dla członków drużyn ratowniczych w początkowym okresie istnienia Stacji w Bytomiu trwały 10 dni, w latach dwudziestych okres szkolenia wydłużono do 15 dni.

Działalność Górnośląskiej CSRG w Bytomiu nie uległa większemu zahamowaniu
w okresie I wojny światowej. Ograniczeniu uległa jedynie działalność szkoleniowa.
Działania wojenne nie zmniejszyły również majątku trwałego Stacji bytomskiej. Jeszcze w okresie I wojny Światowej poszerzono zakres zadań Stacji w Bytomiu, poprzez powierzenie jej prowadzenia badań zawartości pyłu węglowego
w powietrzu kopalnianym. Badania te prowadzono w nowo zorganizowanym dla tego celu laboratorium chemicznym.

Po zakończeniu I wojny światowej okręg górnośląski stał się terenem spornym
i dopiero po kolejnych Powstaniach śląskich oraz przeprowadzonym plebiscycie na Górnym Śląsku w 1922r. wytyczona została nowa granica państwowa między państwem polskim i niemieckim. Część wschodnia okręgu weszła w skład Państwa Polskiego, a część zachodnia ze Stacją Bytomską w skład Państwa Niemieckiego. Jednak jeszcze przez parę lat Stacja ta nadzorowała i koordynowała działalność służb ratowniczych w kopalniach całego okręgu.

W drugiej połowie lat dwudziestych, nazwę stacji bytomskiej zmieniono na „Górnośląską Główną Stację Ratownictwa Górniczego i Sztolnię Doświadczalną w Bytomiu". Zmiana ta związana była z nową regulacją prawną spraw ratownictwa górniczego, ustaloną przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu w 1924r.

W 1929r. w stacji w Bytomiu utworzono (stałe) górnicze pogotowie ratownicze wyposażone w samochody. Wymagało to zakupu nowych terenów pod budowę niezbędnych pomieszczeń. Zlokalizowano w nich dom noclegowy i stołówkę.
W skład pogotowia wchodzili członkowie kopalnianych drużyn ratowniczych, delegowali do niego na okres 7 dni w czasie, których pełnili całodobowy dyżur. Celem pogotowia było udzielanie pomocy zakładom górniczym w czasie likwidowania skutków zagrożeń.

Stacja była w tym okresie jednym z największych i najbardziej wszechstronnie działających ośrodków ratownictwa górniczego w ówczesnej Europie, a z jej doświadczeń korzystano w większości górniczych okręgów węglowych, w tym również polskich.
Stacja w Bytomiu nadzorowała działalność 19 kopalnianych stacji ratowniczych,
z których trzy odgrywały rolę wiodących w zachodniej części okręgu górnośląskiego. Były to stacje ratownicze w kopalniach:

- „Królowa Luiza" (późniejsza kopalnia „Zabrze", w której utrzymywano 262 ratowników,

- „Preussen" (późniejsza kopalnia „Miechowice"), w której utrzymywano 102 ratowników,

- „Castellengo" (późniejsza kopalnia „Jadwiga"), w której utrzymywano 41 ratowników.

W okresie II wojny światowej na zajętych przez Rzeszę Niemiecką ziemiach polskich wprowadzone zostało niemieckie prawo górnicze.
W Zagłębiu Górnośląskim wprowadzono jednolitą organizację ratownictwa górniczego. Górnośląskiej Głównej Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu powierzone zostały nadzór i kontrola nad wszystkimi służbami ratownictwa górniczego.
W konsekwencji zwiększono w tej Stacji ilość posiadanych urządzeń i sprzętu,
a także rozszerzono zakres działalności szkoleniowej, poprzez prowadzenie kursów w zakresie udzielania pierwszej pomocy medycznej.
W związku z zwiększeniem się liczby podległych Stacji kopani węgla, rozbudowano laboratoria fizyczne i chemiczne, umożliwiając wykonywanie zwiększonej ilości analiz powietrza.
W dodatkowy sprzęt wyposażono górnicze pogotowie ratownicze. Przydzielono Stacji 5 dodatkowych samochodów do przewożenia ratowników i sprzętu potrzebnego w akcjach ratowniczych w kopalniach.
Jednak ograniczono, a później w ogóle wstrzymano prowadzenie badań nad nowymi środkami i metodami prowadzenia prac ratowniczych. Ponadto ograniczono kontrolę stanu ratownictwa górniczego w kopalniach.

Na przełomie lat 1941-42 nastąpiła zmiana organizacji zarządzania Główną Stacją w Bytomiu. Utworzony został Górnośląski Związek dla Bezpieczeństwa Kopalń i Ratownictwa Górniczego, który przejął od Spółki Brackiej zarządzanie i utrzymywanie Stacji. Członkami nowego Związku zostały wszystkie górnośląskie przedsiębiorstwa górnicze, a jego celem było: budowanie, utrzymywanie oraz nabywanie na własność wszystkich urządzeń i sprzętu służącego zabezpieczeniu kopalń.

Powojenną działalność stacje ratownictwa górniczego w Bytomiu, Mikołowie i w Wałbrzychu rozpoczęły pod nadzorem Centralnego Zarządu Przemysłu Węglowego, w którym sprawy ratownictwa Górniczego podporządkowano Wydziałowi Bezpieczeństwa i Ratownictwa Górniczego.
W 1947r. zlikwidowana została stacja w Mikołowie a jej pomieszczenia przekazano Instytutowi Naukowo-Badawczemu Przemysłu Węglowego.
Stacje w Bytomiu, Sosnowcu i Wałbrzychu zostają przemianowane na okręgowe stacje ratownictwa górniczego (OSRG), przy czym stacji w Bytomiu powierzono rolę koordynatora działalności ratowniczej.

W 1948r. z istniejących trzech okręgowych stacji zostaje utworzone przedsiębiorstwo pod nazwą „Stacja Ratownictwa Górniczego Przemysłu Węglowego
w Bytomiu, (SRGPW) z OSRG w Bytomiu, Sosnowcu i Wałbrzychu". Przedsiębiorstwo miało swoją siedzibę w obiektach stacji bytomskiej.

Na początku Iat 50-tych rozpoczęto starania o uregulowanie problemu opieki zdrowotnej nad ratownikami górniczymi. W związku z tym w 1954 r. utworzono
w Bytomiu Ośrodek Badań Lekarskich Ratowników. Ośrodek przystosowano do przeprowadzania specjalistycznych badań lekarskich oraz rozwiązywania problemów, związanych z ochroną zdrowia ratowników górniczych.
Równocześnie w OSRG wprowadzono całodobowe dyżury lekarzy, którzy mieli obowiązek wyjeżdżać do akcji ratowniczych w kopalniach razem z górniczym pogotowiem ratowniczym, składającym się z 2 zastępów ratowniczych, delegowanych do OSRG z kopalń na okres 1 tygodnia.

W 1954r. w zakres działania SRGPW włączony zostaje całokształt: spraw związanych z wprowadzeniem elektrycznych lamp górniczych, w które wyposażeni zostają górnicy w kopalniach węgla, organizacją laboratoriów kopalnianych do wykonywania prób powietrza oraz z wyposażeniem załóg kopalń w górnicze pochłaniacze ochronne.

Dla zwiększenia zakresu pomocy udzielanej przez SRGPW kopalniom, przy OSRG w Bytomiu w 1957r. rozpoczęło działalność zawodowe pogotowie ratownicze,
w skład którego wchodzili skierowani z kopalń ratownicy o wysokich specjalistycznych kwalifikacjach.

Zasadnicze zmiany w strukturze organizacyjnej polskiego ratownictwa górniczego nastąpiły w 1958r. Na mocy uchwały Rady i Ministrów podjęto decyzję
o wprowadzeniu jednolitej organizacji ratownictwa górniczego w całym górnictwie. Nadzór i kontrolę ratownictwa w kopalniach podległych wszystkim resortom prowadzącym działalność górniczą powierzono SRGPW, zmieniając jednocześnie jej nazwę na „Centralną Stację Ratownictwa Górniczego" w Bytomiu. Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego (CSRG) została przedsiębiorstwem państwowym resortu górniczego.

W 1958 r. powstają kolejne OSRG w Jaworznie, Tychach, Wodzisławiu Śląskim
i Zabrzu, jako dalsze jednostki terenowe CSRG. Dla realizacji zadań postępu technicznego w ratownictwie górniczym w CSRG utworzony zostaje Ośrodek Techniczno-Doświadczalny, który w następnych latach przekształcony zostaje
w szereg laboratoriów badawczych, zajmujących się-problematyką przeciwpożarową oraz zastosowaniem chemii i elektroniki dla potrzeb ratownictwa górniczego.
Staraniem CSRG i przy poparciu Wyższego Urzędu Górniczego zorganizowane zostają kolejne OSRG:

- w 1963r. dla kopalń surowców chemicznych z siedzibą w Kłodawie i Rudkach koło Kielc (zlikwidowana w 1972 r.), a w 1972r. w Tarnobrzegu-Machowie,

- w 1965r. dla kopalń rud żelaza w Częstochowie - Sabinowie, a w 1971r. w Lubinie dla kopalń rud miedzi,

- w 1976r. dla kopalń ropy naftowej i gazu ziemnego z siedzibą w Krakowie.

W 1970r. rozpoczęto budowę nowego obiektu stacji w Bytomiu, który oddany został do użytku w 1974 r.

Zakres działania CSRG i OSRG określony został zarządzeniem nr 11 Ministra Górnictwa i Energetyki z 20 maja 1981r. Zmiany w organizacji ratownictwa górniczego w następnych latach wymagały dokonania zmian w obowiązujących aktach normatywnych.
W związku z tym Minister Górnictwa i Energetyki w porozumieniu z Prezesem WUG wydał zarządzenie nr 28 z dnia 21 października 1987 r. w sprawie szczegółowej organizacji i zakresu działania CSRG i OSRG.

W 1990 roku Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego została poddana gruntownej reorganizacji polegającej głównie na uproszczeniu struktury organizacyjnej oraz związanej z tym redukcji zatrudnienia o prawie 50 %.
Ponadto, w związku z likwidacją niektórych kopalń surowców chemicznych oraz rud żelaza, likwidacji uległy dwie okręgowe stacje ratownictwa górniczego
w Częstochowie z dniem 31.12.1990r. i Kłodawie z dniem 30.09.1992r. Ubezpieczenie pozostałych w tych rejonach zakładów górniczych przejęła Okręgowa Stacja Ratownictwa Górniczego w Jaworznie.

Do końca 1989 roku Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego finansowana była za pośrednictwem Centrali Zbytu Węgla w oparciu o preliminarz rocznych wydatków zatwierdzany przez Wspólnotę Węgla Kamiennego i Ministerstwo Przemysłu.
Zmiany organizacyjne przemysłu węglowego a zwłaszcza usamodzielnienie kopalń spowodowały pozbawienie Centralnej Stacji takiej możliwości finansowania działalności.
W następnym etapie finansowanie Centralnej Stacji prowadzono w oparciu
o dwustronne umowy z zakładami górniczymi.
Dla poprawienia swej sytuacji finansowej Centralna Stacja w 1990 roku podjęła różnego rodzaju działalność usługową dla zakładów górniczych
i innych przedsiębiorstw.
Prawne podstawy finansowania swej działalności uzyskała Centralna Stacja w roku 1991 w wyniku uchwalenia przez Sejm Ustawy o zmianie Prawa Górniczego, która m. in. zobowiązała przedsiębiorstwa górnicze do uczestniczenia w kosztach działalności Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego oraz okręgowych stacji ratownictwa górniczego natomiast Radę Ministrów do określenia rodzajów tych przedsiębiorstw i wielkość wnoszonej przez nie opłaty.
W rozporządzeniu Rady Ministrów do uczestniczenia w kosztach działalności Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego oraz okręgowych stacji ratownictwa górniczego zobowiązane zostały przedsiębiorstwa górnicze wydobywające kopaliny sposobem robót podziemnych i otworami wiertniczymi oraz wykonujące inne roboty górnicze pod ziemią i budowę szybów a ponadto przedsiębiorstwa wydobywające kopaliny sposobem robót odkrywkowych i utrzymujące podziemne wyrobiska górnicze oraz w których istnieje niebezpieczeństwo powstania atmosfery niezdatnej do oddychania.

Pomimo uzyskania przedstawionych wyżej podstaw prawnych Centralna Stacja nie pozbyła się problemów związanych z aspektem finansowym swej działalności. Szereg zakładów górniczych w związku z trudnościami płatniczymi nie wnosiło należnych opłat na rzecz Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego i okręgowych stacji ratownictwa górniczego.

Ogólne problemy wynikające z przebudowy systemu gospodarczego kraju
a szczególnie ograniczenie wydatków ze sfery budżetowej spowodowały
w ratownictwie górniczym problemy z zapewnieniem zabezpieczenia medycznego akcji ratowniczych.
Zaprzestanie w niektórych rejonach opłacania przez Górnicze Zespoły Opieki Zdrowotnej dyżurów lekarzy - ratowników górniczych, zmusiło Centralną Stację Ratownictwa Górniczego do przejęcia na siebie obowiązku płatności za te dyżury.

Uchwalenie przez Sejm RP w 1994 roku ustawy „Prawo geologiczne
i górnicze” otworzyło nowy rozdział w organizacji polskiego ratownictwa górniczego.

Jednym z podstawowych pojęć tego prawa jest pojęcie „przedsiębiorcy”, które oznacza podmiot posiadający koncesję na prowadzenie działalności regulowanej tą ustawą. Zgodnie z wymogami tej ustawy przedsiębiorca powinien posiadać zorganizowane ratownictwo górnicze oraz zapewnić stałą możliwość udziału w akcji ratowniczej specjalistycznych służb Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego.
Właściwy organ państwowego nadzoru górniczego, w uzgodnieniu z Centralną Stacją Ratownictwa Górniczego może nakazać przedsiębiorcy dokonanie koniecznych zmian w organizacji i wyposażeniu ratownictwa górniczego, a także zwolnić przedsiębiorcę z powyższego obowiązku w całości lub części, jeżeli pozwalają na to warunki bezpieczeństwa pracy.

Na mocy delegacji, zawartej w ustawie Minister Przemysłu i Handlu w porozumieniu z Prezesem Wyższego Urzędu Górniczego wydał rozporządzenie w sprawie organizacji, zadań i wyposażenia ratownictwa górniczego przedsiębiorcy i podmiotu zawodowo trudniącego się ratownictwem górniczym oraz prowadzenia akcji ratowniczych.
Zgodnie z ustaleniami zawartymi w tym rozporządzeniu ratownictwo górnicze tworzą

- służby ratownictwa przedsiębiorcy,

- Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego oraz inne podmioty zawodowo trudniące się ratownictwem górniczym zwane jednostkami ratownictwa.

Służby ratownictwa przedsiębiorcy obejmują drużyny ratownicze w zakładzie górniczym oraz odpowiednio wyposażone kopalniane stacje ratownictwa górniczego.
Drużynę ratowniczą zakładu górniczego tworzą: ratownicy, mechanicy sprzętu ratowniczego oraz kierownik drużyny ratowniczej.

Przynależność do drużyny ratowniczej jest dobrowolna i zależy od spełnienia przez zainteresowanego szeregu warunków, z których najważniejsze to: wiek, odpowiedni stan zdrowia oraz właściwe predyspozycje zawodowe i psychofizyczne.

Liczebność i skład drużyny ratowniczej w zakładzie górniczym ustala kierownik ruchu zakładu górniczego, uwzględniając rodzaje i stopień zagrożeń występujących
w zakładzie górniczym oraz liczbę pracowników zatrudnionych w ciągu doby pod ziemią.

Drużyny ratownicze podzielone są na zastępy, stanowiące najmniejsze zespoły ratowników, które mogą samodzielnie wykonywać prace ratownicze. Zastęp jest jednostką niepodzielną i składa się z zastępowego oraz czterech ratowników.
Drużyny kopalniane stanowią podstawowe jednostki wykonawcze, na których opiera się cała działalność ratownictwa w polskim przemyśle wydobywczym.
W skład drużyny ratowniczej zakładu górniczego mogą wchodzić także
w charakterze specjalistów, osoby posiadające szczególne kwalifikacje w zakresie zwalczania zagrożeń górniczych i prowadzenia akcji ratowniczych.

W tym czasie Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego jest przedsiębiorstwem państwowym, użyteczności publicznej którego przedmiotem działania jest:

- uczestniczenie w przeprowadzanych w zakładach górniczych akcjach ratowniczych,

- utrzymywanie w stałej gotowości odpowiednio wykwalifikowanych i wyposażonych służb pogotowia ratownictwa górniczego,

- konsultowanie stanu przygotowania zakładów górniczych do prowadzenia akcji ratowniczych,

- świadczenie innych usług z zakresu ratownictwa górniczego.

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego wykonuje swoje zadania przy pomocy specjalistycznych służb i górniczych pogotowi ratowniczych w okręgowych stacjach ratownictwa górniczego (dyżurujące zastępy ratownicze dla grup zakładów górniczych).
Do wykonywania prac ratowniczych, wymagających zastosowania specjalnych technik ratowniczych w Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego funkcjonują pogotowia specjalistyczne:

- pomiarowe - do pomiaru parametrów fizykochemicznych powietrza i gazów pożarowych oraz oceny stopnia wybuchowości mieszanin gazowych,

- do inertyzacji powietrza kopalnianego,

- pożarowo-pianowe - do wykonywania prac ratowniczych przy zwalczaniu pożarów podziemnych, wymagających zastosowania sprzętu i urządzeń do podawania pian gaśniczych oraz izolacji wyrobisk, górotworu i zrobów,

- zawałowo-wiertnicze - do prowadzenia prac ratowniczych związanych z ratowaniem ludzi uwięzionych pod zawałem lub odciętych od czynnych wyrobisk, wskutek tąpnięcia lub zawału,

- wodne - do usuwania skutków wdarcia się lub nie kontrolowanego dopływu do wyrobisk wody albo wody z luźnym materiałem,

- przewoźnych wyciągów ratowniczych - do ewakuacji pracowników lub prowadzenia innych prac ratowniczych w szybach lub otworach wiertniczych wielkośrednicowych oraz prowadzenia prac awaryjno-rewizyjnych i kontrolnych, zarówno w szybach jak i otworach wielkośrednicowych.

W strukturze organizacyjnej CSRG utrzymywanych było 7 okręgowych stacji ratownictwa górniczego w: Bytomiu, Jaworznie, Sosnowcu, Tychach, Wałbrzychu, Wodzisławiu i Zabrzu, które są placówkami terenowymi, a których rozmieszczenie
i usytuowanie wynika z konieczności zapewnienia szybkiej pomocy zabezpieczanym kopalniom.
W OSRG utrzymywany jest stały, całodobowy dyżur pogotowi ratowniczych (dyżurujące zastępy ratownicze dla grup zakładów górniczych) wraz z lekarzem - ratownikiem górniczym. Wyposażone w odpowiedni sprzęt i środki transportowe pogotowia mają obowiązek natychmiastowego udania się do kopalni, w której zachodzi potrzeba podjęcia akcji ratowniczej.
Pogotowia ratownicze w OSRG tworzone są z ratowników delegowanych z kopalń
w cyklu wymiennym, co dwa tygodnie, z wyjątkiem pogotowia OSRG Bytom, utworzonego z zawodowych ratowników górniczych delegowanych z zakładów górniczych na czas nieokreślony. W skład pogotowia wchodzi:

- kierownik zastępów ratowniczych,

- 2 zastępowych, w tym co najmniej 1-na osoba dozoru,

- 9 ratowników górniczych,

- mechanik sprzętu ratowniczego - ratownik górniczy,

- lekarz - ratownik górniczy,

- specjalista jednostki ratownictwa, mający kwalifikacje do prowadzenia prac ratowniczych.

W ramach CSRG działa też służba medyczna ratownictwa górniczego.
Służbę tę stanowią:

- Specjalistyczny Ośrodek Badań Lekarskich, wykonujący badania lekarskie

- ratowników górniczych,

- przychodnie lekarskie przy okręgowych stacjach ratownictwa górniczego,

- grupa lekarzy - ratowników górniczych, przewidziana do udzielania pomocy

- lekarskiej w czasie akcji ratowniczych.

Medyczną służbę ratownictwa górniczego CSRG tworzą lekarze - ratownicy górniczy, którymi są: kierownicy przychodni przy okręgowych stacjach ratownictwa górniczego, lekarze dyżurni.
Lekarze ci, poprzez odpowiednio zorganizowane dyżury zapewniają całodobową gotowość do uczestniczenia w akcji ratowniczej w ramach utrzymywanych pogotowi ratowniczych w OSRG.

Z dniem 01.04.1995r. OSRG w Krakowie została wyłączona ze struktury CSRG
i w zamian jako jednostka ratownicza przemianowana na Ratowniczą Stację Górnictwa Otworowego rozpoczęła działalność jako służba ratownictwa przedsiębiorcy Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A.

Z dniem 01.04.1999r. zostały zlikwidowane OSRG w Sosnowcu i Wałbrzychu pozostałe 5 OSRG przejęły zabezpieczenie pozostałych kopalń i zakładów górniczych.

Z dniem 01.04.2005r. Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego została spółką Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa, w rozumieniu art. 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U.
z 2002 r. nr 171, poz. 1397 z późń. zm.).

W Statucie, ustalonym w roku 2004 przez Ministra Skarbu Państwa, Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego S.A. powierzono wykonywanie zadań publicznych, polegających na współdziałaniu w przeprowadzaniu akcji ratowniczych i udzielaniu pomocy zakładom górniczym w zapobieganiu i likwidacji skutków zagrożeń górniczych.

Do statutowych zadań służb CSRG S.A. należy, w szczególności:

1) niezwłoczne niesienie pomocy w razie zagrożenia życia lub zdrowa pracowników zakładu górniczego oraz innych osób znajdujących się zakładzie górniczym, także w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego powstałego w szczególności wskutek: pożaru, wybuchu gazów lub pyłu węglowego, wyrzutu gazów lub skał, wdarcia się wody do wyrobisk, zawału, tąpnięcia, otwierania wyrobisk izolowanych, penetracji nieczynnych wyrobisk, erupcji płynu złożowego, wydzielania się siarkowodoru i awarii energomechanicznej, a także zagrożenia bezpieczeństwa powszechnego,
2) wykonywanie prac profilaktycznych, mających na celu zapobieganie bezpośredniemu zagrożeniu bezpieczeństwa pracowników lub ruchu zakładu górniczego.

W celu realizacji powierzonych zadań CSRG S.A. zobowiązana została do:

- utrzymywania w stałej gotowości odpowiednio wykwalifikowanych wyposażonych zastępów ratowniczych i specjalistycznych służb ratownictwa górniczego,

- przeprowadzania ćwiczeń z zakresu ratownictwa górniczego,

- organizowania i przeprowadzania kursów szkoleniowych z zakresu ratownictwa górniczego,

- konsultowania stanu przygotowania zakładów górniczych do prowadzenia akcji ratowniczych,

- organizowania przeprowadzania badań lekarskich ratowników górniczych w specjalistycznym ośrodku badań lekarskich,

- badania i opiniowania sprzętu ratowniczego,

- wykonywania specjalistycznych analiz chemicznych prób powietrza,

- wzorcowania gazowych materiałów odniesienia,

- inicjowania, koordynowania i prowadzenia prac badawczych,

- rozwojowych i wdrożeniowych, zapewniających postęp techniczny i organizacyjny w ratownictwie górniczym.

W strukturze organizacyjnej CSRG S.A. można wyróżnić:

1) samodzielne jednoosobowe komórki organizacyjne podległe bezpośrednio Prezesowi Zarządu,

2) pion techniczny, realizujący podstawowe zadania z zakresu ratownictwa górniczego, podległy Członkowi Zarządu - Wiceprezesowi ds. Technicznych.

3) pion ekonomiczno - finansowy, podległy Członkowi Zarządu - Wiceprezesowi ds. Ekonomiki i Finansów.

Dla realizacji statutowych zadań w zakresie zabezpieczenie ratowniczego, w strukturze organizacyjnej CSRG S.A., w pionie technicznym, funkcjonują cztery Okręgowe Stacje Ratownictwa Górniczego, będące oddziałami terenowymi Spółki:

OSRG w Bytomiu,

OSRG w Jaworznie,

OSRG w Wodzisławiu,

OSRG w Zabrzu.

w których utrzymywane są w stałej gotowości, umożliwiającej natychmiastowy wyjazd na wezwanie z zakładu górniczego dyżurujące zawodowe zastępy ratownicze, zawodowe pogotowia specjalistyczne, lub dyżurujące zastępy dla grup zakładów górniczych.
Zastępy te przebywają w pomieszczeniach umożliwiających pełnienie całodobowego dyżuru i utrzymywanie stałej gotowości do niezwłocznego przystąpienia do akcji ratowniczej.
Dla zapewnienia odpowiedniej łączności pomiędzy służbami ratowniczymi i zabezpieczanymi zakładami górniczymi, Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A utrzymuje całodobową służbę dyspozytorską, dyżurującą w dniach pracy i dniach wolnych od pracy.
Do wykonywania prac w czasie akcji ratowniczych w zakładach górniczych służby ratownicze CSRG S.A. wyposażone są w sprzęt ochrony układu oddechowego, przyrządy do pomiaru i kontroli składu powietrza kopalnianego, urządzenia i sprzęt ratowniczy, w tym specjalistyczny sprzęt medyczny, sprzęt ochrony indywidualnej
i odzież ochronną a także wozy bojowe do przewozu zastępów ratowniczych i pogotowi specjalistycznych, wraz z niezbędnym wyposażeniem.

Statutowe zadania w zakresie szkolenia ratowniczego w CSRG S.A. realizowane
są w formie kursów, seminariów i ćwiczeń ratowniczych.
W ciągu roku organizuje się 12 rodzajów kursów i seminariów, dla członków drużyn ratowniczych, oraz osób kierownictwa i dozoru ruchu kopalń, przewidzianych do pełnienia funkcji kierowniczych w czasie akcji ratowniczych.

W realizacji statutowych zadań w zakresie medycznej służby ratownictwa górniczego CSRG S.A. wyróżnić można trzy obszary:

- zabezpieczenie medyczne zastępów ratowniczych jednostki ratownictwa w czasie akcji ratowniczych,

- zabezpieczenie medyczne ćwiczeń i szkoleń ratowniczych,

- badania lekarskie ratowników górniczych, określające przydatność do służby w ratownictwie górniczym.

Zabezpieczenie medyczne zastępów ratowniczych jednostki ratownictwa w czasie akcji ratowniczych wykonywane jest przez lekarzy dyżurujących (dyżur stacjonarny), oraz lekarzy dyspozycyjnych (dyżur telefoniczny), którzy są mobilizowani do akcji ratowniczych w koniecznych przypadkach.
Lekarze zabezpieczający udział zastępów w czasie akcji ratowniczych są wyposażeni w zestawy specjalistycznego sprzętu i środków medycznych, które odpowiadają standardom przyjętym w europejskiej medycynie ratunkowej.
Zabezpieczenie medyczne ćwiczeń i szkoleń ratowniczych zapewniają lekarze na podstawie harmonogramów ustalanych z Dyrektorami OSRG.

Specjalistyczne badania lekarskie ratowników górniczych z zakładów górniczych, określające ich przydatność do służby w ratownictwie górniczym, wykonywane są przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej firmy CEN-MED Sp. z o.o. na zlecenie CSRG S.A. Zakres tych badań określa „Metodyka badań lekarskich
i psychologicznych oraz kryteria i zasady oceny zdolności do pracy w ratownictwie górniczym", natomiast wielkość odpłatności ustalana jest w umowach zawartych
z przedsiębiorcami.

Aktualnie CSRG S.A. zabezpiecza:

- 31 kopalni węgla kamiennego (w tym 8 dwuruchowych),

- 3 kopalnie soli,

- 2 kopalnie rud cynku i ołowiu,

- 3 kopalnie surowców budowlanych,

- 4 inne zakłady.

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 2007

Agencja Reklamowa Warszawa