Warunki górniczo-geologiczne

Pożar o charakterze endogenicznym zaistniał w rejonie otamowanych zrobów w pokł. 207, między poziomem 500 m, a poz. 290 m. Rejon ten po wyeksploatowaniu ścian 801, 802 oraz 803 został zlikwidowany oraz otamowany tamami izolacyjnymi TI-305, TI-312 oraz TI-196. Pokład 207 w rejonie pożaru zaliczony jest do:

• klasy "A" zagrożenia pyłowego,
• pokład niemetanowy,
• l stopień zagrożenia wodnego,
• l stopień zagrożenia tąpaniami,
• V grupa samozapalności.

Przebieg akcji przeciwpożarowej

W dniu 03 czerwca 2002r. w trakcie rutynowych pomiarów wentylacyjnych przy nowo wykonanej tamie izolacyjnej TI-305, zlokalizowanej w przekopie wentylacyjnym na poz. 290 m stwierdzono wydzielanie się zza tamy związków aromatycznych.

Ogólny stan tamy nie budził zastrzeżeń. Zastępca Gł. Inż. Wentylacji skierował w rejon ww. tamy zastęp ratowników, który przeprowadził badania atmosfery przed tamą. Stwierdzono pulsacyjne zmiany stężenia CO od 12 ppm do 5000 ppm. Jednocześnie kierownik oddz. wentylacji udał się na poz. 500 m w celu zbadania tam izolacyjnych: TI-196 zabudowanej w pochylni kamiennej G-2 oraz TI-312 zabudowanej w upadowej taśmowej G-16 w pok. 207, zamykających wloty do tego rejonu wentylacyjnego.

W czasie kontroli nie stwierdzono uszkodzenia ww. tam izolacyjnych.

Zastępca Gł. Inż. Wentylacji wraz z zastępem ratowniczym otworzyli tamy regulacyjne w objeździe szybu nr 1 poz. 290 m, aby zwiększyć przepływ powietrza w rejonie TI-305 oraz zmniejszyć różnicę ciśnień na tamie. Ze względu na wzrastające zawartości tlenku węgla wypływające zza tamy izolacyjnej TI-305 oraz wyniki laboratoryjne z pipety pobranej ok. godz. 11.00 zza TI-305 (0₂ - 7,66%, CO₂ - 7,40%, CO - 3,82%, CH₄ - 0,73%, H₂ - 2%, C₂H₄ - 0,052%, C₂H₆ - 0,048%) o godz. 16.22 podjęto decyzję o rozpoczęciu akcji przeciwpożarowej. Samozapalenie się węgla wystąpiło w otamowanych zrobach pokładzie 207.

Wylotowa tama izolacyjna TI-305 z tego rejonu, zza której stwierdzono wydobywanie się gazów pożarowych, zlokalizowana jest w przekopie wentylacyjnym na poz. 290 m, w odległości ok. 150 m od szybu wentylacyjnego nr 3. Na drodze przepływu powietrza, między tamą izolacyjną TI-305, a szybem wydechowym nr 3 nie było zatrudnionej załogi.

W związku z powyższym nie było bezpośredniego zagrożenia załogi i nie zachodziła potrzeba wycofania ludzi.

W dniu 03.06.2002r. o godz. 16.22 Naczelny Inżynier kopalni otrzymał meldunek o wydzielaniu się tlenku węgla zza tamy izolacyjnej TI-305 na poziomie 290 m. W związku z powyższym rozpoczął prowadzenie akcji przeciwpożarowej.

O godz. 16.25 kierownik akcji wydał polecenie wysłania telefonogramów i powiadamianiu o rozpoczęciu akcji przeciwpożarowej wszystkich osób i instytucji, zgodnie z wykazem umieszczonym w planie ratownictwa.

O godz. 16.47 Kierownik Akcji wyznaczył strefę zagrożenia oraz miejsca obstawy na nadszybiu, zrębie i maszynowni szybu nr 3, w przekopie taśmowym R-12 przed tamą izolacyjną Tl-312, w pochylni kamiennej G-2 - przed tamą izolacyjna Tl-196, w przecince do szybu 1 na poz. 290 m.

Baza na dole została zorganizowana na poz. 290 m w chodniku dojściowym z szybu 1, przed przecinką do przekopu wentylacyjnego.

O godz. 17.32 na kopalnię przybyły zastępy ratownicze z OSRG w Tychach, a po kilkunastu minutach specjalistyczne pogotowie pomiarowe CSRG. O godz. 20.45 uruchomiono pomiary poprzez rozwiniętą linię chromatografu z bazy za tamę izolacyjną TI-305 oraz w kierunku szybu wentylacyjnego nr 3.

Kierownik Akcji, po dokonanej ocenie sytuacji w strefie zagrożenia, polecił wykonać dodatkowe uszczelnienie tam izolacyjnych nr TI-312, TI-196 oraz TI-305. W tym celu przed tymi tamami wykonano dodatkowe tamy ryglowe, a przestrzeń wypełniono pianą mineralno-cementową Durafoam. W rejonie tam 305 i 312 zostały wykonane tamy o konstrukcji przeciwwybuchowej wypełnione spoiwem cementowych Tekblend i Teksil.

W dniu 09.06.2002r. na zm. I Kierownik Akcji dokonał analizy wyników pomiarów gazów w polu pożarowym oraz protokołów odbioru i kontroli tam przeciwwybuchowych przy tamach izolacyjnych TI-305, TI-132. Ponieważ pozwalały na to warunki, o godz. 10.20 akcja ratownicza została zakończona.

Organizacja akcji

W akcji brały udział zastępy ratownicze z OSRG Tychy, pogotowie pomiarowe CSRG oraz zastępy własne KWK "Piast" R-l i R-ll.

W zależności od potrzeb i rozwoju sytuacji na każdej zmianie zatrudnionych było od 5 do 7 zastępów ratowniczych.

Całością akcji kierował Kierownik Akcji, który miał do dyspozycji środki techniczne, materiałowe oraz odpowiednią ilość ratowników, załogi dołowej i osób dozoru dla sprawnego prowadzenia akcji.

Pomiary parametrów fizykochemicznych atmosfery w rejonie pożaru były wykonywane na bieżąco przez pogotowie pomiarowe CSRG, a w końcowej fazie prowadzenia akcji czujniki CO zabudowane przy TP-305.

Analizę wyników pomiarów chromatograficznych i określanie stopnia wybuchowości gazów pożarowych prowadzili przedstawiciele CSRG przebywający w sztabie akcji.

W czasie trwania akcji ratowniczej na każdej zmianie w pracach sztabu akcji brał udział przedstawiciel CSRG. Nadzór nad budową konstrukcji tam przeciwwybuchowych prowadziły osoby dozoru ratowniczego CSRG.

W czasie akcji w bazie ratowniczej przebywał lekarz.

Nadzór nad prowadzeniem akcji sprawowali przedstawiciele WUG i OUG Tychy. Podczas trwania akcji odbyły się dwa posiedzenia poszerzonego kopalnianego zespołu wentylacyjno-pożarowego, którego zadaniem była ocena prowadzenia akcji oraz ustalenie strategii dalszego bezpiecznego sposobu likwidowania zagrożenia.

Trzecie posiedzenie zespołu odbyło się po zakończeniu akcji przeciwpożarowej na którym zespół pozytywnie ocenił sposób prowadzenia akcji.

Wnioski

Akcja przeciwpożarowa prowadzona w KWK "Piast" R-ll pomimo, iż pożar nastąpił w pokładzie niemetanowym stanowiła znaczne zagrożenie dla ruchu zakładu górniczego, zwłaszcza w początkowej fazie jej prowadzenia.

Pożar ten, według oceny ekspertów z GIG, mógł mieć w swym epicentrum masę ok. 20 t palącego się węgla o temperaturze do ok. 1200°C, co powodowało wysokie stężenie gazów pożarowych, zarówno tlenku węgla jak i wodoru. Gwałtowny rozwój pożaru, na skutek właściwych i energicznych działań kierownika akcji, służb ratowniczych oraz innych osób biorących udział w akcji ratowniczej został skutecznie opanowany.

Zastosowanie do uszczelnienia środowiska tam izolujących nowoczesnych materiałów uszczelniających (Durafoam, Tekblend, Teksil, kleje Erkadur-Erkadol) potwierdziło ich bardzo dobre właściwości uszczelniające i doprowadziło w stosunkowo krótkim okresie czasu do obniżenia zawartości tlenu do wartości zapewniającej pełne bezpieczeństwo pod względem wybuchowości gazów pożarowych.

Należy podkreślić, iż przez cały okres prowadzenia akcji przeciwpożarowej skład gazów pożarowych był poza trójkątem wybuchowości, co zgodnie z obowiązującymi przepisami nie wymagało izolowania rejonu pożaru tamami przeciwwybuchowymi. Jednak z uwagi na to, iż rejon pożaru jest już częścią zlikwidowaną i przeznaczoną w późniejszym terminie do zatopienia, kierownictwo akcji zdecydowało o dodatkowym odizolowaniu środowiska pożaru od czynnych wyrobisk tamami przeciwwybuchowymi. Tamy te zostały wykonane jako korki z Tekblendu - TP-305 i Teksilu TP-312 o grubości 2 m z dodatkowym wewnętrznym wzmocnieniem (bez wrębu tamowego).

Wzmocnienie powyższe wykonano zgodnie z "Instrukcją wykonywania w zakładach górniczych tam przeciwwybuchowych ze spoiwa cementowego Tekblend i Teksil - firmy "Fosroc-Poland" opracowaną w CSRG, w Bytomiu.

Na szczególne podkreślenie zasługuje współpraca Kierownictwa Akcji ze sztabem oraz przedstawicielami CSRG.

Wszystkie decyzje były szczegółowo konsultowane z przebywającymi w sztabie akcji przedstawicielami jednostki ratownictwa. Realizacja wypracowanych decyzji dotyczących prowadzenia akcji nadzorowana była przez przebywających w bazie pracowników CSRG i OSRG.